550 jaar GGZ Altrecht /Kunst en gekte/ juni 2015 outsiders in Dolhuys-2016 De Hermitage

     Hier begon het mee 550 jaar geleden in 1461,uniek in de historie van de Nederlandse gezondheidszorg. Onder het motto ‘geen drempel,geen stempel’, heeft Altrecht een jaar lang bijzondere activiteiten om dit te vieren.   Nadat ik een korte schets heb gegeven van de persoon Willem Arntsz,de eerst betrokkene zal ik me vooral richten op Kunst en gekte,een favoriet onderwerp waar ik het vaker over had en waarmee Altrecht zijn sporen heeft verdiend. Zelf heb ik vijtien jaar kunst in de school georganiseerd, ook van psychiatrische clienten, de Kunstbende van Rentray ( jeugd) enzovoort.
  Wie was Willem Arntsz? Willem Arntsz was gefortuneerd en bezat een aantal landgoederen rondom Utrecht. Hij had een belangrijke positie in het stadsbestuur als kameraar ( schepene die belast werd met de stedelijke financien) en uit onderzoek blijkt dat hij samen met zijn vrouw Geertruyd zes huisjes had die bestemd waren voor de armen. Na zijn dood zou Geertruyd ze schenken aan het Barthelomeusgasthuis.   Na een opstand tegen de bisschop moest Willem A zijn stad verlaten. Hij blijkt naar het Heilige Land te zijn getrokken,waar hij onder de indruk was van de wijze waarop de Arabische wereld krankzinnigen met liefde,zorg en eerbied omringde. ( Ook schijnt er een schrijver te zijn geweest die beweerde dat Willem A een geesteszieke zoon had) Dit zou zo’n indruk op hem gemaakt hebben dat hij bij terugkeer een Stichting in het leven zou hebben geroepen.   Aangeraakt door de Moderne Devotie ( een belangrijke spirituele beweging binnen de kerk;Deventer/Geert Groote)wilde hij een dolhuis op richten.   Op 26 januari  1461 het stadbestuur van Utrecht officieel de Fundatiebrief van de Stichting Willem Arntsz uit. Het Gasthuis voor ‘dolle lude‘. Het latere Altrecht.  
Kunst en gekte.(1)   In de masterscriptie van Jeanette Bos wordt de relatie kunst en psychiatrie verkend. Eén van de bekendste Nederlandse kunstzinnge psychiatrische patienten is Willem van Genk ( 1927-2005) Ik heb zijn werk gezien in de Stadshof in Zwolle ( 1994) toentertijd een museum voor outsiderskunst.        
Willem van Genk wordt een autistische,paranoide schizofreen genoemd,die geobsedeerd was door reizen,stations en zijn herinneringen daaraan.Frankfurt,hierboven. Horror vacui wordt het verschijnsel genoemd waarbij een schilderij volledig gevuld wordt.   Hij werd in die tijd als zondagsschilder gezien. Zijn psychiater liet hem weten dat hij zijn werk van geen artistieke waarde vond. Hij trok zich gegriefd terug uit het kunstcircuit , mede omdat hij geschrokken was van zijn hoofd op de tv, maar  jaren later zou de Collection de ‘Art brut ( grondlegger Jean Dubuffet) in Lausanne werk van hem aankopen.  
Gekke kunstenaars. Ook een fascinerend onderwerp. De Amerikaanse hoogleraar psychiatrie  Kay Redfield( zelf manisch-depressief) heeft in haar zeer interessante boek: De verzengende muze,een waslijst met kunstenaars die geestesziek waren toegevoegd,maar met zekerheid is daar meestal niet veel over te zeggen. Ook bij Vincent van Gogh ( gek of geniaal?) lopen de meningen uiteen.  
Het vijfde seizoen.      De laatste decennia zijn kunstenaars ook steeds psychiatrische patienten gaan opzoeken. Marlene Dumas bijvoorbeeld, in Breda en Oosterhout ( 1993)     In 1994 werden oude paviljoens op het terrein van Atrecht gesloopt en men besloot Het Heuveltje te veranderen in een kunstenaarsverblijf. Het werd al tijden gebruikt als opslag voor kolen en meubels. Het kreeg de naam Het vijfde Seizoen naar aanleiding van het verhaal  Het vijfde jaargetijde van de schrijver Kurt Tucholsky.   de late nazomer wegsterft en de vroege herfst nog niet is aangevangen-dan komt het vijfde jaargetijde.   Gedurende dit jaargetijde staat de natuur even stil voor de herfst haar int rede doet. In het Vijfde Seizoen vinden kunstenaars even rust van hun dagelijkse bestaan. Ook de clienten staan er even stil,zij ervaren afleiding van hun psychiatrische problemen. Kunstenaars verblijven er steeds drie maanden zodat het een work in progress is.   Bijna alle afdelingen van de instelling zijn bij dit kunstproject betrokken geweest. Het merendeel van de kunstenaars was zeer geinteresseerd in de clienten en zorgde met veel nieuwsgierigheid en enthousiasme voor een interactie.   De betrokkenheid varieerde van het voeren van gesprekken tot het participeren in een performance.
Een aantal kunstenaars.
  Menno Wigman probeerde met gedichten een brug te slaan. Zijn boek Het Gesticht ( dat ik heb) was het resultaat.   Hij trekt veel op met Peter, die een tas met gedichten komt brengen,van wie de volgende regels zijn:   In mijn wezen ligt een gapend gat: is het een draak?een hond?een slimme vos? een lek,een leegte,ik weet niet wat, maar het blaast en het bijt en laat niet meer los.      
Lisette Verkerk heeft het project Heaven/Hell gedaan over zelfverminking. Een boekje met aangrijpende foto’s en teksten is het resultaat.       Zij praatte veel met mensen, hoorde intense verhalen, zoals van José die zichzelf drie maal in brand heeft gestoken. Voor haar maakte ze dit rubberen hemdje. Hoewel het heftig was werd voor deze groep de eenzaamheid door het project doorbroken.Zelfverminking ( automutilatie)heeft een grote relatie met misbruik/mishandeling
  Erik van Lieshout was terug op de plek waar hij ooit activiteitenbegeleider was. Hij sloopte een auto, maakte er luidsprekers op en reed met hip-hop over het terrein. Op iedere hoek stond wel een client die mee wilde rijden en er werd tot diep in de nacht gedanst.   Wat zullen ze een lol gehad hebben     In 2002 was deze boomcar te zien in het Groninger Museum.  
550 jaar Altrecht. Het Vijfde Seizoen brengt de maatschappij en de inrichting dichter bij elkaar.   En de clienten die er uit zijn kunnen in de activiteitencentra,waar ik er veel van ken, verder met allerhande creatieve ( of arbeidsmatige)  projecten. In het kader van rehabilitatie.   Altrecht heeft een sterke clientenbeweging voor zover ik weet  en ter gelegenheid van het jubileum is het boek: Herstel Bestaat uitgegeven; een boek met verhalen van ervaringsdeskundigen.  
  Tot slot; Ooit een normaal mens ontmoet???
  bronnen: 1 Jeanette Bos Kunst en Psychiatrie als communicatiemiddel Master Moderne Kunst Universiteit Utrecht 2007 ( Te downloaden) http://www.altrecht550.nl http://www.vijfde-seizoen.nl ————————————————————
juni 2015 Willem van Genk en symposium, “de helende werking van kunst“, in Dolhuys
monique-van-deventer-http://www.hetdolhuys.nl met Jannemieke Tukker, met “mijn verhaal”. Hier onder: Banier van de storm. .de-banier-van-de-storm    
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

11 reacties op 550 jaar GGZ Altrecht /Kunst en gekte/ juni 2015 outsiders in Dolhuys-2016 De Hermitage

  1. maria-dolores zegt:

    Boeiend thema.
    Ken je van Kay Redfield Jamison ‘An Unquiet Mind’? Daarin beschrijft ze haar eigen ziekte. (meen me te herinneren dat ze het zelf wel als een ziekte ziet).

  2. laila zegt:

    @MD.
    Ja; die ken ik.
    Zeer boeiend.

  3. Isis Nedloni zegt:

    Mmmm…wat mooi dit artikel!
    Dank je wel!
    Ja…kunst en psychiatrie staan …bij geluk …….soms dicht bij elkaar….je schept immers uit een laag die los staat van een algemeen maatschappelijk denken en voelen…….
    En herken ik mn innerlijk als ik het proza tot me neem….
    Leve de draken
    ze blijven maar bijten…..
    als je dat kan schrijven is er iets gekanaliseerd…….
    daar is m.i. de expressie ook voor bedoeld……de mens constant op zoek naar de compensatie…de balans…of het streven naar de balans….de kunst is daar een pracht instrument voor…….zo…vanuit hetzelf…..; ))))))(Rogers)
    ik ga op de sites kijken!
    Dank je wel!
    Vriendelijke vrijdaggroet!

  4. laila zegt:

    Dank je wel Isis.
    Ik ben blij met je reactie; er zitten heel wat uurtjes in.
    Die masterscriptie van Jeanette Bos bv heb ik helemaal doorgelezen. Hij is zo maar te downloaden.
    Leve de draken
    ze blijven maar bijten…;-)
    Het boek:De verzengende muze van Kay Redfield zal je zeker boeien.

  5. Reine jRagolo zegt:

    26 januari 1461 i.pl.v. 1641.

  6. laila zegt:

    Aha Reine; ik zal het veranderen. Bedankt.
    Wat vind je van deze bijdrage?

  7. Reine jRagolo zegt:

    Prima dat je er aandacht aan besteedt. Misschien ook nog iets te zeggen over de grootste poezieschrijver ooit, Gerrit Achterberg.
    Ik woon midden het Altrechtgebied zeg maar tussen het WAhuis en de Hoeve.
    Er is veel verdriet in de psychiatrie. 550 jaar gedenken waarvan 350 jaar slechts opsluiting en geen echte behandeling.
    Vieren. Neen.

  8. laila zegt:

    Toch ziet het jubileumprogramma er aantrekkelijk uit, maar ik kan me jouw reactie voorstellen.
    Ik wilde focussen op Het 5e seizoen; een prachtig project, waarbij kunstenaars steeds drie maanden in Altrecht verblijven.Gisteren heb ik al die projecten op internet bekeken. Fascinerend.
    Aan Gerrit Achterberg heb ik meerdere malen aandacht besteed.
    Op 8-1 2009 bv "Ze hebben allebei een vrouw gedood."

  9. Laila zegt:

    Het is er weer voor; een echte begrafenis in Groningen straks.

    Op de terugweg hoop ik de fraaie collectie Nederlandse Realisten in het Drents Museum te zien.

    Jantine Wijnja is het gelukt in het Vijfde Seizoen sponsors te vinden voor de Reisgids Den Dolder ( met illustraties van Hansje van Halem) waarin de bewoners als experts optreden. Verschijnt in juli

  10. Laila zegt:

    Jantine Wijnja maakte in het kader van Het Vijfde Seizoen samen met bewoners de Reisgids Den Dolder over het leven in het PZ. Op 4 juli is de presentatie in het Dolhuys.
    Voor E 17.50 kan het boek besteld worden.
    Zie http://www.vijfde-seizoen.nl en
    http://www.hetdolhuys.nl

  11. Laila zegt:

    In de NRC van afgelopen zaterdag een groot artikel over Willem van Genk.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s