Charley Toorop en Jan

Als een bedachtzaam engelachtig meisje schilderde Jan Toorop zijn dochter Charley ( Zijn tweede want Mary-Ann was na een paar maanden overleden)
Annie Caroline Pontifex, heette Charley en pontifex betekent bruggenbouwer. Wellicht drukte de naam iets uit van het redden van de relatie van Annie Hall, een moeder met een stiff upper lip en de betrokken en inspirerende vader.
Hij was een kleurling en zij kwam uit de hogere Engelse middenklasse.

Een aantal werken van haar heb ik gezien in Groningen , Zutphen en Zwolle en gisteren las ik de catalogus, van Vooral geen principes.

Ze blijft een vrouw die veel vragen bij me oproept. Hard ,  realistisch en vitaal wordt haar werk genoemd.

Heel mooi vind ik dit zelfportret waarop ze nog niet met die grote ( bolle) ogen naar de toeschouwer kijkt.
In 1917 had ze zich losgemaakt van haar ouders en echtgenoot. Ze had als 26-jarige een visie op kunst ontwikkeld die ze haar hele leven trouw zou blijven:
De zichtbare werkelijkheid moest het uitgangspunt zijn. Het streven van de kunstenaar was om een bezielde verbeelding in verf te realiseren.

Maar wat voor prijs betaalde ze voor het verlies van de echtgenoot Henk Fernhout, die meerdere malen in een psychiatrische inrichting werd opgenomen?Ze bleef met drie kinderen achter. Vader steunde haar financieel, zodat ze zich kindermeisjes kon veroorloven.
In het begin van het huwelijk sneed Fernhout in dronkenschap haar schilderijen aan flarden, maar voor Charley was het schilderen een houvast.
"Behoud van mijn zenuwen", zoals ze tien jaar later optekende.

De rozen zijn uit 1944.

De keuze tussen een relatie en scheppend werken  viel regelmatig naar de kant van het laatste. Ook mbt Marsman met wie ze een relatie had en Arthur Lehning.
Ze wilde een volwaardige positie in de kunstwereld en was ambitieus.

In de Parijse jaren heeft ze veel op straat geschilderd en in de kroegen en ze koos daarbij voor de rafelrand, de onderkant van de maatschappij. Daar was lef voor nodig om je als vrouw in die louche buurten te bewegen. Het kan zijn dat de Duitse Kathe Kollwitz een voorbeeld voor haar was.

Als kind was ze overspannen geweest vanwege de situatie thuis, er waren veel spanningen tussen de ouders  en de druk van de vioolstudie. Ze eiste veel van zichzelf en kreeg twee hersenbloedingen, maar tegenslagen maakten steeds haar wilskracht los. "De wil is alles", zou ze in een interview tegen Bibeb zeggen( 1955)

In 1950 voltooide ze haar laatste grote krachttoer. Drie generaties.
"Ík heb ze aan het kruis genageld", zou ze eens gezegd hebben, doelend op de spijlen van het atelierraam. Met lange tussenpozen had ze er 9 jaar aan gewerkt.

De laatste jaren van haar leven  is ze onder de indruk geraakt van de Russische filosoof Nikolaj Berdjajew ( 1874-1948)en ze vertelde Bibeb dat ze de titel al had bedacht van een werk dat ze nog wilde maken: Mens en machine de titel van zijn boek .Het is niet meer gelukt.
Berdjajew stelt dat de mens de keuze heeft tussen een materialistische levenshouding en een spirituele opvatting, volgens welke alleen de geestkracht het leven en de vrijheid kan realiseren.

De catalogus eindigt met de volgende zinnen:

Toorop moet zich compleet in zijn filosofie hebben herkend. Ze had nooit ergens anders in geloofd, en had altijd geschilderd vanuit de overtuiging dat de geest de werkelijkheid bezielt.

Die belangstelling voor spiritualiteit is haar waarschijnlijk van huis uit bijgebracht. Moeder Annie Hall was overtuigd katholiek en na een breuk tussen Annie en Jan werd ook hij katholiek; na aandringen ( of liever gezegd als eis) van zijn vrouw. Volgens het boek bij Vooral geen principes heeft dat katholicisme, er kwamen veel priesters over de vloer, Charley benauwd en juist in de armen gedreven van Fernhout.

Jan Toorop, één van de grootste kunstenaars van zijn tijd was zeer veelzijdig.
Ze woonden een aantal jaren in Nijmegen en in Museum de Valkhof is nu werk van hem te zien.
Hierbij zijn laatste zelfportret ( 1927)

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

20 reacties op Charley Toorop en Jan

  1. martin zegt:

    Dat zelfportret heeft een tederheid die je bij de bolle-ogen schilderijen niet meer ziet. Overigens Marsman daar kom ik nog wel uit, maar Lehning, is dat Arthur?

  2. laila zegt:

    @martin.
    Marsman en Lehning waren vrienden( las ik) en ze behoorden tot een hele groep. Met Roland Holst, Pijke Koch enz.
    Die bolle ogen laat ze ook in veel portretten van anderen zien en ik hou er niet zo van. Ze intrigeren wel. Het grenst bijna aan "fanatisme"; die hardheid, vind ik.
    Well; even mijn werk onderbreken en buiten roken. Wat is het mooi weer.

  3. Jeroen de Baaij zegt:

    Mooi portret schets je, ikzelf ben ook niet zo gecharmeerd van de bolle ogen. Toch met plezier gelezen!

  4. laila zegt:

    @jeroen.
    Bedankt . Ik heb nog een laatste zelfportret van Jan Toorop toegevoegd. Een zeer veelzijdig kunstenaar waar ik zeker van hou.

  5. jeg synes zegt:

    nee ik heb haar schilderijen nooit mooi gevonden en ik heb er heel veel gezien…ook al heb ik zo mijn best gedaan…als vrouw komt ze bij mij ook niet echt sympathiek over…
    Jan ’s werk daarentegen vond ik meteen schitterend en nog steeds…
    jeggroet

  6. laila zegt:

    Dag Jeg,
    Ik hou ook meer van Jan. In mei 2007 had ik de Zee bij een blog en onlangs nog iets.
    Prachtig werk; ook illustraties; oa Psyche van Couperus.
    Desalniettemin is Charley wel een fenomeen.
    Dank voor je reactie.

  7. coby zegt:

    Er hangt ook werk van Fernhout en Toorop in het Scheringa Museum in Spanbroek. Ik merk dat ik het uit duizenden herken, maar dat ik er ook weer vrij snel voorbij loop. Dat heeft bij mij met de ogen te maken. Er zit weinig leven. De ogen laten niets of niemand toe. Ik blijf er buiten staan, ik kan geen contact leggen of zo.
    Hartelijke groet, Coby

  8. edu zegt:

    Mooi overzicht. Ik heb iets nieuws meegekregen; dank je wel!

  9. Theodorus zegt:

    Juist de laatste weken, in mijn museummaand, veel Toorops gezien. Vandaag nog in CM van Utrecht. Van zijn generatie en stroming spreekt hij mij het meest aan.

  10. de Stripman zegt:

    Een beetje een zweefkees, die Jan Toorop…;o)
    Geef mij Charley maar…!

  11. laila zegt:

    @coby.
    Wat de betekenis is van die fixerende ogen is me eigenlijk een raadsel. Ze sluiten buiten; ja dat kan ik me voorstellen.
    Overigens is er ook "warm" werk van haar te zien.Interessant vind ik ook haar achtergronden mbt haar werk. Ik heb nog wat toegevoegd. Ze was een tweede dochter. De eerste stierf en dat zal een grote impact gehad hebben.
    @edu.
    Wat is nieuw voor je?
    Dank voor je reactie.
    @Dorus.
    Je bedoelt Jan?
    @Stripman.
    Zweefkees? Een lelijke uitdrukking. Ken je zijn werk? Een symbolist wordt hij genoemd.
    De dood van een kind staat bovenaan life-events die veel stress opleveren. Misschien heeft dat hem naar verre "geestelijke vertes"gebracht.Reactie is geredigeerd

  12. edu zegt:

    @laila
    Een deel van de achtergrond en dat van haar laatste jaren was nieuw voor mij.

  13. Gus Bolden zegt:

    Een hoop bijgeleert, Laila.
    Ik meen dat ze ook een tijd in Domburg heeft gewoond, net als Mondriaan en andere kunstenaars.
    En zeker stripman, een domme en denigrerende opmerking..
    Je kan 2 verschillende schilders niet met elkaar vergelijken.
    Geef mij maar Dostojewski i.p.v. Shakespeare, slaat ook nergens op.Reactie is geredigeerd

  14. laila zegt:

    @Gus.
    Dank je. Zelf vind ik het ook wel een geslaagd blog:-)
    De rozen ( pachtig vind ik ze) heb ik later toegevoegd om niet teveel op de fixerende ogen te focussen.
    Ik Bergen heeft ze gewoond en Domburg en Utrecht enz.Ik ga denk ik verder met me verdiepen in Jan Toorop, die ik nog interessanter vind. Mede dor zijn Chin.-Indische roots; verblijf in Idonesie enz.
    In Maastricht is een art nouveau spiegel van Jan Toorop verkocht, de afgelopen dagen.
    nb Stripman is geen man om zo aan te vallen, vind ik. Hij zal het niet denigrerend bedoeld hebben.
    Desalniettemin vind ik zweefkees een rotwoord.
    Is het in Stad ook zonnig?

  15. Harry C.A.Daudt zegt:

    @Laila…’van-huis-uit’Jan Toorop in mijn ‘kunstzin’meegenomen;in de achterkamer(kamer en suite)hing mijn jeugd-lang
    ‘een-print-achter-glas’ van een van zijn talrijke potloodtekeningen.
    een kwaliteit,die ik mis binnen de kunstenaars-nu.
    -groetvanenaanbevolendoordichterbijgrave-

  16. laila zegt:

    @Harry.
    Op 14-1 had ik ook zo’n tekening op mijn blog. Een erfenis ( reproductie natuurlijk) , maar hij heeft veel meer gemaakt dan tekeningen.
    En wat jonge kunstenaars betreft:
    Ik weet niet of je de VK leest ( Reizen) , maar ik ben helemaal weg van de kleine dagboekschilderijtjes die Gonnie Tijs maakt; al fietsend door Frankrijk.Heel oorspronkelijk.

  17. jorrit zegt:

    In het Scheringa museum in Spanbroek hangt ook zo’n bolle ogen zelfportret, ik vind ze mooi en krachtig.Een prachtige kunstenares en een sterke vrouw, en jij weet altijd weer dingen die een ander niet weet.

  18. maria zegt:

    Goh wat ben ik dom, ik heb vader en dochter nooit samen gedacht!
    De tentoonstelling in het Boijmans over Charley heb ik gemist.
    Maar Jan Toorop komt ik vaak tegen, het laatst nog in het Gemeentemuseum.

  19. laila zegt:

    @jorrit.
    Ik bloos ervan. Niet overdrijven.
    Ik ben wat genuanceerder over haar. Opvallend is dat ze nooit lacht en ik houd niet van dat stijve kapsel;-)
    @maria.
    Jan is ook boeiend. Tot mijn verbazing is er maar een dun boekje over hem hier in de mediatheek.( ondanks de kunstopleidingen) Via google zat ik net al te "likkebaarden"bij een boek met autobiografische verkenningen, maar eerst aan het werk.
    Typisch dat je via die achternaam de link niet legde.Je wilt overigens niet weten in wat voor dingen ik dom ben.

  20. petrus zegt:

    Beste Laial,
    Mooi verteld. Ik kan niet overweg met haar vorm en kleurenpalet. Te hard. Maar het is te begrijpen als je haar levensverhaal leest.
    ikzalnogeensgoedkijkengroeten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s